کتاب فارسی می‌نویسیم اول ابتدایی | اجرای آزمایشی تمرین نوشتن

فارسی می نویسم (اجرای آزمایشی) - اوّل دبستان

- خط فارسی، از نمادهای عمده‌ی خط افقی متصل با خط زمینه بهره می‌برد. خط عمودی بالا یا پایین خط زمینه، خط عمودی بر خط زمینه، خط مورب رو به چپ یا خط مورب رو به راست، قوس، یک یا چند نقطه و ... استفاده می‌کند.

- برای این‌که دانش‌آموزان بتوانند خصوصیات خط را در حین آمادگی‌های حسی و کسب کرده باشند، باید:

• مهارت‌های دست ورزی و استفاده‌ی هماهنگ از اعضای بدن و توانایی گرفتن مداد را پیدا کرده باشند؛
• چشم‌های آنان مهارت‌های لازم را کسب کرده باشند؛
• مهارت‌های دهانی را کسب کرده باشند؛
• مهارت‌های دیداری، حرکتی را برای خواندن و نوشتن و جمله‌سازی و درک مطلب داشته باشند؛
• بتوانند به‌خوبی همکاری کنند؛
• بتوانند به‌خوبی حرف بزنند، جمله بسازند و آن را بیان کنند.

- ویژگی‌های مناسب از خصوصیات دانش‌آموزان شش‌ساله به‌صورت نمونه:

• در محدوده‌ی توجه شنیداری و دیداری هستند؛
• توانایی‌های ذهنی و شناختی آنان برای خواندن و نوشتن آماده است؛
• از لحاظ عاطفی و اجتماعی در وضعیتی هستند که بتوانند با همسالان خود روابط مناسب برقرار کنند؛
• مهارت‌های کلی حرکتی را کسب کرده‌اند.

- سؤال:

• چرا بعضی از دانش‌آموزان در نوشتن، خواندن و یادگیری درس فارسی پیشرفت کندتری دارند؟
• چرا بعضی از آنان در دوره‌ی آمادگی و پیش‌دبستانی، آماده‌ی ورود به کلاس اول نیستند؟
• چرا بعضی از آنان نیاز به برنامه‌های جبرانی و تقویتی دارند؟
• آیا می‌توان با اجرای برنامه‌هایی به موقع، به‌گونه‌ای عمل کرد که همه‌ی دانش‌آموزان از فرصت‌های برابر برای موفقیت در تحصیل برخوردار باشند؟

آموزش درست‌نویسی و املا، و واژه‌ها اصولی دارد که کلیات آن در راهنمای معلم آمده است.

خدای مهربان را سپاس می‌گوییم که توانستیم با تکیه بر مبانی تعلیم و تربیت اسلامی، همچنین توجه به برنامه‌ی درسی ملی، برنامه‌ی درسی تفصیلی دوره‌ی اول ابتدایی (دوره‌ی دوم و سوم) و بهره‌گیری از کار گروهی، با همکاری معلمان و متخصصان این برنامه را برای پایه‌ی اوّل دبستان آماده کنیم. امید است کتاب روش تدریس، راهنمای معلم، و دیگر مواد آموزشی بتوانند به‌خوبی در ارتقای کیفیت آموزش زبان فارسی در پایه‌ی اوّل دبستان مفید باشند.

برای دستیابی به این هدف‌ها، در تنظیم برنامه‌ی درسی زبان فارسی اوّل دبستان، اهداف دوره‌ی اوّل دبستان، راهبردهای کلی تربیتی، ویژگی‌های فرهنگی و اجتماعی جامعه‌ی ما و نیازهای دانش‌آموزان در نظر گرفته شده است. همچنین در انتخاب محتوا، سازمان‌دهی فعالیت‌ها و آموزش، روش‌های یاددهی ـ یادگیری، شیوه‌ها و ابزارهای ارزشیابی پیشرفت تحصیلی، و نیز در تهیه‌ی مواد آموزشی به نکات زیر توجه شده است:

• زبان‌آموزی، علاوه بر این‌که بر رشد عقلانی، عاطفی و تفکر کمک می‌کند، در پرورش دیگر جنبه‌های اساسی نیز نقش دارد؛
• زبان‌آموزی، ابزار مهمی برای کسب دانش و تجربه است؛
• زبان‌آموزی، به انتقال فرهنگ و ارزش‌های جامعه کمک می‌کند؛
• زبان‌آموزی، پایه‌ی اصلی آموختن سایر درس‌هاست؛
• زبان‌آموزی، در رشد توانایی‌های خود کنترلی و کنترل اجتماعی مؤثر است؛
• به دلیل اهمیت زبان‌آموزی، در آغاز برنامه‌ی زبان‌آموزی توانایی دانش‌آموزان درک اهداف آن قرار می‌گیرد.

می‌دانیم که زبان و خط در همه‌ی فرهنگ‌های زبانی تفاوت‌های اساسی دارند. خط صورت دیداری زبان شفاهی است. در نتیجه ویژگی‌های زبان و خط در همه‌ی زبان‌ها کاملاً مشابه نیستند. به عبارت دیگر، جوهر زبانی، صورت دیداری زبان، یعنی خط، همیشه به یک شکل نیست. در خط زبان فارسی، به علت پیوستگی چند حرف با هم، شکل‌های گوناگونی از خط به‌وجود آمده است که خواندن و نوشتن را با دشواری‌هایی مواجه می‌کند. این دشواری‌ها، می‌تواند بر یادگیری و پیشرفت تحصیلی دانش‌آموزان تأثیر بگذارد. برنامه‌ی درسی زبان فارسی در دوره‌ی ابتدایی با توجه به این ویژگی‌ها و دیگر ویژگی‌های رشدی و یادگیری دانش‌آموزان این دوره تنظیم شده است. این برنامه، با فرض این‌که خط را می‌توان به عنوان بخشی از مهارت‌های زبان‌آموزی در نظر گرفت، تأکید دارد که باید مهارت‌های خواندن و نوشتن را بر پایه‌ی توانایی‌های زبانی و شناختی دانش‌آموزان قرار داد.

- خط فارسی، از ۳۲ حرف تشکیل شده است که هر حرف، به جز دو مورد، بر حسب محل خود در کلمه، ۲ تا ۴ شکل مختلف به خود می‌گیرد. این حروف، عامل اصلی صورت دیداری زبان است.

- برخی از حروف مثل «م» در شکل موضعی خود، در شکل و ترکیب حروف دیگر متفاوت است، مانند «م» در «ما» و «م» در «دم».

- برخی از حروف مثل «د»، «ذ»، «ر»، «ز» و ... به حروف بعدی خود نمی‌چسبند.

- برخی از حروف مثل «هـ» به شکل‌های مختلفی نوشته می‌شوند.

آموزش درست‌نویسی و املا و واژه‌ها اصولی دارد که کلیات آن در راهنمای معلم آمده است.

ساختار کتاب

با توجه به مبانی پیش‌گفته، کتاب فارسی «می‌نویسم» پایه‌ی اوّل در سه بخش به صورت زیر سامان یافته است:

1. نشانه‌ی ۱
2. نشانه‌ی ۲
3. نشانه‌ی ۳

هر نشانه به‌گونه‌ای طراحی شده است که دانش‌آموز را به تدریج با صورت نوشتاری آن آشنا کند، تا بتواند آن را در متن‌های مختلف بخواند و بنویسد.

در وضعیت نوشتن قرار می‌گیرد. پیش‌بینی دفترچه‌ی تمرین برای تقویت مهارت نوشتن و انجام تمرین‌های اضافی از دیگر امتیازات کتاب است. در این دفترچه، فعالیت‌هایی مانند رنگ‌آمیزی، بریدن، تا کردن، چسباندن، رسم کردن و ... طراحی شده است. انجام این فعالیت‌ها می‌تواند مهارت دست‌ورزی را در حدی توسعه دهد که دانش‌آموزان بتوانند برای نوشتن، آماده شوند. این فعالیت‌ها، هم‌زمان با آموزش کتاب انجام می‌شود و باعث آمادگی بیشتر دانش‌آموزان در نوشتن می‌گردد.

بخش «خوب دیدن» نشانه‌ها، حاوی فعالیت‌هایی است که چشم‌ها را تقویت و آنان را آماده‌ی خواندن می‌کند.

بخش «خوب شنیدن» نشانه‌ها، فعالیت‌هایی برای تقویت مهارت‌های شنیداری است.

بخش «خوب گفتن» نشانه‌ها، فعالیت‌هایی برای تقویت مهارت گفتن است.

بخش «خوب نوشتن» نشانه‌ها، فعالیت‌هایی برای تقویت مهارت نوشتن است.