کتاب اقتصاد دهم | ویژه رشته علوم انسانی

کتاب اقتصاد دهم | ویژه رشته علوم انسانی

سخنی با دبیران گرامی

آموزش اقتصاد در دوره‌های گوناگون تحصیلی، با توجه به اهمیت آن در اداره امور شخصی و اجتماعی، ضرورتی گریزناپذیر است.
دگرگونی‌ها و پیشرفت‌های چشمگیر در آموزش دانش اقتصاد در جهان و توجه به رویکردهای جدید این قلمرو، دگرگونی‌های اقتصاد
سیاسی کشور در دهه اخیر و ضرورت بازتاب آن در کتاب درسی، اهمیت رویکرد مشارکت فعال دانش‌آموزان از طریق درک و یا خلق
موقعیت‌ها و نیز شیوه آموزش مهارت‌محور در سند برنامه درسی ملی، از جمله دلایل بازنگاشت کتاب اقتصاد است.

درس اقتصاد نه تنها برای دانش‌آموزان رشته علوم انسانی، بلکه برای سایر رشته‌ها نیز اهمیت دارد. تربیت اقتصادی نیازمند الگویی
فراگیر است که از دوره‌های تحصیلی ابتدایی تا متوسطه را دربرگیرد. تنها در این صورت است که می‌توان سیر مناسبی از توسعه
مفاهیم و مهارت‌های اقتصادی را متناسب با شرایط سنی دانش‌آموزان طراحی کرد. با این حال، کتابی که پیش رو دارید تنها کتاب
اقتصادی است که دانش‌آموزان در طول دوره‌های تحصیلی خود می‌خوانند و از این رو باید مفاهیم و مهارت‌های اصلی و پایه‌ای اقتصاد
در آن آموزش داده شود. اما به دلیل محدودیت زمان تدریس و حجم کتاب، آموزش همه این مفاهیم و مهارت‌ها در یک کتاب درسی
مقدور نیست و از گزینش برخی و فرو نهادن برخی دیگر گریزی نیست.

کتابی که در دست دارید شامل چهار فصل و چهارده درس است. فصل اول کتاب دربردارنده مباحثی از اقتصاد خرد و اقتصاد
کارآفرینی است که با فضای کسب‌وکار و انتخاب بهینه در اقتصاد پیوند دارد. درون‌مایه این فصل پیوند نزدیک‌تری با موقعیت‌های
شغلی و علاقه‌مندی‌های فردی دانش‌آموزان دارد و از این رو برای آغاز کتاب مناسب‌تر است.

درون‌مایه فصل دوم دربردارنده مباحثی از اقتصاد بازار، دولت و نیز تجارت بین‌الملل است. پیوستگی این فصل با فصل قبل از طریق
توسعه فضای کسب‌وکار و وارد شدن بازیگران جدید به دنیای کنش‌های اقتصادی برقرار می‌شود. به همین دلیل عنوان این فصل
«بازیگران اصلی در میدان اقتصاد» نام گرفته است.

فصل سوم دربردارنده مباحثی از اقتصاد کلان همچون رکود، بیکاری، تورم و رشد و پیشرفت اقتصادی است. پیوستگی این فصل با
فصول قبل از طریق توسعه فضای کسب‌وکار از حالت شخص یا گروهی به حالت ملی و کلان برقرار می‌شود. دانش‌آموزان با پایان
گرفتن این فصل می‌آموزند که رشد و پیشرفت کسب‌وکارهای فردی در گرو رشد و پیشرفت اقتصاد ملی است.

فصل چهارم دربردارنده مباحثی از اقتصاد زندگی (خانواده) همچون بودجه‌ریزی، مدیریت مخارج، مصرف و سرمایه‌گذاری است.
درون‌مایه این فصل با درون‌مایه فصل اول پیوند نزدیک‌تری دارد؛ اما به دلایلی که مجال ذکر آن نیست، این فصل پس از فصل سوم
و به عنوان فصل پایانی در نظر گرفته شده است. نکته قابل ذکر این است که فصل چهارم تا حدی مستقل از ساختار کلی کتاب در
سه فصل پیشین است. از همین رو می‌توان این فصل را به صورت مجزا و خودخوان در نظر گرفت. البته به واسطه طرح مفاهیم
مورد نیاز روزمره دانش‌آموزان در این فصل، ضروری است که محتوای آن مورد ارزشیابی قرار گیرد.

هر درس مشتمل بر یک موقعیت آغازین است. این موقعیت داستان دنباله‌داری است که درون‌مایه آن متناسب با هر درس تنظیم شده
است و به عنوان پیش‌سازمان‌دهنده به مخاطب کمک می‌کند تا با چالش و مسئله اصلی درس آشنایی اولیه پیدا کند و کنجکاوی او
را نسبت به محتوای اصلی درس برانگیزد.

در ادامه هر موقعیت، چند سؤال با عنوان «گفت‌وگو در کلاس» طراحی شده است که از سویی متناسب با موقعیت و از سوی دیگر با
نقشه راه هر درس پیوند دارد. این سؤالات را در کلاس به بحث بگذارید و اجازه دهید دانش‌آموزان با دانسته‌های پیشین خود به
آن‌ها پاسخ دهند.

نقشه راه هر درس خطوط کلی و مفاهیم اصلی است که محتوای درس با محوریت آن تدوین و تنظیم شده است و اهداف یادگیری
را در آن درس تعیین می‌کند. همراه محتوای درس، فعالیت‌های فردی و گروهی برای تعمیق یادگیری و شناخت دقیق‌تر مفاهیم
اصلی ارائه شده است. بیشتر این فعالیت‌ها در کلاس و تعدادی از آن‌ها نیز فعالیت‌های خارج از کلاس است.

همچنین قسمت‌هایی از درس با عنوان «بیشتر بدانیم» طراحی شده است که محتوای تکمیلی را برای دانش‌آموزان علاقه‌مند ارائه
می‌دهد. قاب‌هایی با عنوان «درس زندگی» و «شهد و شکر» با آنکه مستقیماً جزئی از درس به شمار نمی‌رود، اما با زمینه و فضای
کلی هر درس پیوند داشته و لحن متفاوتی از متن رسمی درس دارد و به فضای یادگیری کمک می‌کند.

برای تفکر و تمرین، عنوان تمرین‌هایی است که برای آزمودن میزان یادگیری دانش‌آموزان در جهت بهبود کیفیت یادگیری آورده
شده است. بخشی از این تمرین‌ها پرسش‌ها و مسائل عمومی است و بخشی با موقعیت داستانی درس در ارتباط است. هدف از این
تمرین‌ها به کار بستن مفاهیم آموخته شده و تعمیق یادگیری است.

آخرین بخش هر درس با عنوان «تحلیل کنید»، میزان یادگیری دانش‌آموزان را از محورهای اصلی هر درس که در نقشه راه آن درس
آمده بود می‌آزماید.

سعی کرده‌ایم در این کتاب از ارائه تعاریف مستقیم و کلیشه‌ای حتی‌المقدور پرهیز کنیم؛ چراکه گفت‌وگو درباره زوایای مختلف
یک مفهوم و تبیین مقصود اصلی، یعنی مهارت‌افزایی و افزایش قدرت و توان تحلیل و بینش اقتصادی را مؤثرتر یافتیم. بنابراین
در آموزش مفاهیم بر روی تعریف‌های کلیشه‌ای و الفاظ و جملات که صرفاً حافظه را در مدت کوتاهی پر می‌کند و به سرعت به
فراموشی سپرده می‌شود کمتر تأکید کنید و به جای آن بر تصاویری که از یک واژه یا مفهوم در ذهن دانش‌آموز نقش می‌بندد و
منشأ شناخت، تحلیل و رفتار او می‌شود تمرکز کنید.

این تصویر البته به صرف خواندن مطالب کتاب به دست نمی‌آید، بلکه در فرایندی مستمر و دوسویه و از طریق کنش و واکنش
متقابل میان معلمان و دانش‌آموزان و اهمیت دادن به فرایند بازخوردگیری روی می‌دهد. در این میان فعالیت‌ها و تمرین‌های
ارائه شده در کتاب می‌تواند در این مسیر یاری‌دهنده باشد.

این فعالیت‌ها و تمرین‌ها نمونه‌های پیشنهادی هستند و معلمان می‌توانند با ابتکار و خلاقیت خود یا پیشنهادهایی که دانش‌آموزان
ارائه می‌دهند آن‌ها را توسعه دهند. سعی کنید در هر فعالیت یا تمرین ذهن خود دانش‌آموزان را برای تعمیق و توسعه یادگیری
به کار گیرید و از پاسخ‌های مستقیم و فوری بپرهیزید. همچنین کیفیت یادگیری را در طول دوره تدریس و با توجه به میزان
فعالیت و مشارکت خلاقانه دانش‌آموزان بیازمایید.

درس‌ها از نظر کمیت تقریباً با هم برابرند و هرکدام حدود ده صفحه از کتاب را به خود اختصاص داده‌اند. با این حال برخی
دروس، به‌ویژه درس‌های فصل دوم و سوم، ممکن است نسبت به درس‌های دیگر به زمان بیشتری برای تدریس نیاز داشته باشند.
بنابراین زمان‌بندی تدریس را به گونه‌ای تنظیم کنید که فرصت کافی برای پوشش دادن همه فصل‌های کتاب را داشته باشید.

در پایان تقاضا داریم هرگونه نقد، نظر یا پیشنهاد خود را درباره محتوا یا شیوه بیان مطالب کتاب با گروه اقتصاد در میان
بگذارید.

دفتر تألیف کتاب‌های درسی عمومی و متوسطه نظری