فهرست بها چیست؟ اهمیت و کاربرد فهرست بها
فهرست بها چیست؟ ببینید دوستان فرهست بها به انگلیسی: List price میشه و برای تعیین قیمت، متره و برآورد بسیار مهم است. فهرست بها ابزاری ضروری برای پیمانکاران در اجرای پروژههای عمرانی است. در واقع فهرست بها برای یک محصول در یک واحد مانند متر مربع یا هر واحد دیگر یا برای یک خدمت در یک واحد مشخص میشود. مهندسین حوزه ساختمان مدام با فهرست بها ابنیه، فهرست بها برق، فهرست بها مکانیک و… سروکار دارند. در ادامه انواع فهرست بها را توضیح دادیم و به سراغ تفاوت فهرست بها و آحاد بها و کتاب فهرست بها 1404 رفته ایم.
فهرست بها چیست؟
فهرست بها در کشور برای تهیه محصول در حوزه ساختمان سازی لحاظ میشود. در ایران، سازمان برنامه و بودجه هر سال قیمتی برای هر واحد از مصالح یا خدمات مربوط به پروژههای ساختوساز تعیین میکند. به طور دقیق تر تعریف فهرست بها، در واقع بهای هر واحد از مصالح یا خدماتی است که پیمانکاران ارائه میدهند. سازمان برنامه و بودجه هر ساله این قیمتها را تعیین میکند. این قیمتها ثابت نیستند و ممکن است به دلیل تغییرات بازار، بهروزرسانی و بر اساس شرایط فعلی تعدیل شوند.
برای مثال، قیمت یک متر مکعب خاکبرداری یا یک متر مکعب بتن در این فهرست مشخص میشود. برای مثال، قیمت یک متر مکعب بتن یا خاکبرداری با یک قیمت مشخص میشود و در نهایت با ضرب حجم کل در قیمت واحد، هزینه پروژه تعیین میشود.
مستند به دستورالعمل شماره ۷۱۴۰ سازمان مدیریت و برنامهریزی، استفاده از قیمتهای پایه که در فهرست بها پیمانکاری تعیین شدهاند، برای پروژههای عمرانی الزامی است. این به این معنی است که هرگونه معامله و قرارداد باید بر اساس این قیمتهای ثابت انجام شود و هرگونه تخطی از آن، معامله را از نظر قانونی باطل میکند.
خرید کتاب های فهرست بها
برای برآورد دقیق، کتاب های زیر را تهیه کنید و پروژه تان را دقیق محاسبه نمایید. شما باید صفر تا صد فهرست بها را بلد باشید.
فهرست بهای واحد پایه رشته تاسیسات مکانیکی 1404 جزو منابع آزمون نظام مهندسی مکانیک است. این کتاب با قیمت مناسب از ازبیلت بوک تهیه کنید.
“فهرست بهای واحد پایه رشته تاسیسات برقی 1404” این کتاب در لیست منابع آزمون نظام مهندسی برق قرار دارد.
تأثیر تغییرات حجم بر مبلغ قرارداد در فهرست بها
مبلغ کل قرارداد از حاصلضرب قیمت واحد هر کار در حجم آن به دست میآید. بنابراین، با تغییر حجم مصالح یا خدماتی که پیمانکار ارائه میدهد، مبلغ نهایی قرارداد نیز تغییر خواهد کرد.با این حال، باید توجه داشت که در برخی قراردادها، شرایطی وجود دارد که مبلغ کل قرارداد را ثابت نگه میدارد و تغییرات حجم تنها در محدودههای خاصی بر مبلغ نهایی تأثیر میگذارد
علت اهمیت فهرست بها چیست؟
اهمیت فهرست بها به دلیل نقش کلیدی آن در شفافسازی و استانداردسازی فرآیندهای مالی پروژههای عمرانی است. در واقع مهندس پروژه موظف است که صورت وضعیت نویسی کند که یکی از ارکان اصلی آن، برآورد قیمت با کمک فهرست بها است. این بها که این سند به عنوان یک مرجع قانونی، مبنای قیمتگذاری و قراردادها قرار میگیرد. با وجود فهرست بها برای هر پروژه موارد زیر پیش می آید:
برآورد هزینه اولیه: از مهم ترین کاربرد فهرست بها، قبل از شروع پروژه، مهندسان با استفاده از فهرست بها، هزینههای تقریبی پروژه را برآورد میکنند.
کاهش اختلافات: با ارائه قیمتهای واحد مشخص و مورد تأیید، از بروز اختلافات مالی بین کارفرما و پیمانکار جلوگیری میکند.
مدیریت ریسک: به مدیران پروژه کمک میکند تا هزینهها را با دقت بیشتری پیشبینی کرده و از افزایش هزینههای غیرمنتظره جلوگیری کنند.
عدالت در مناقصه: امکان مقایسه عادلانه پیشنهادات پیمانکاران مختلف در مناقصات را فراهم میکند.
تنظیم قراردادها: یکی دیگر از کاربردهای فهرست بها، تنظیم قرارداد است. فهرست بها مبنای اصلی قراردادهای پیمانکاری قرار میگیرد و به عنوان ضمیمه قرارداد، قیمتهای واحد هر فعالیت را مشخص میکند.
تهیه صورتوضعیت: برای صورت وضعیت نویسی، نیاز به فهرست بها است. در طول اجرای پروژه، پیمانکاران با استفاده از فهرست بها، صورتوضعیت کارهای انجام شده را تهیه و به کارفرما ارائه میدهند.
تعدیل قراردادها: در صورت بروز تغییرات قیمتها در طول پروژه (مانند تورم)، از فهرست بها به عنوان مرجع برای تعدیل قیمتها و محاسبه هزینههای اضافی استفاده میشود.
حل اختلافات: یکی از مهم ترین کاربردهای فهرست بها، حل اختلاف بین پیمانکار و کارفرماست. در صورت بروز هرگونه اختلاف مالی، فهرست بها به عنوان یک مرجع رسمی و قانونی برای حلوفصل مسائل عمل میکند. پیشنهاد میدهیم که پست مربوط به شرایط عمومی پیمان را مطالعه کنید.
مهمترین رستههای فهرست بها
در اینجا برخی از مهمترین رشتههای فهرست بها آورده شده است:
فهرست بها ابنیه (ساختمانسازی): شامل قیمتگذاری کارهای ساختمانی مانند خاکبرداری، بتنریزی، و نمای ساختمان است.
فهرست بها تأسیسات برقی: مربوط به هزینههای نصب و اجرای سیستمهای برقی در ساختمانها و پروژهها.
فهرست بها تأسیسات مکانیکی: شامل قیمتگذاری سیستمهای سرمایشی، گرمایشی، تهویه مطبوع، و لولهکشی است.
فهرست بها راه، راهآهن و باند فرودگاه: شامل هزینههای ساخت و نگهداری جادهها، خطوط ریلی و باندهای پروازی.
فهرست بها آبیاری و زهکشی: مربوط به پروژههای کشاورزی مانند شبکههای آبیاری و کانالهای زهکشی.
فهرست بها انتقال آب و سدسازی: شامل قیمتگذاری پروژههای بزرگ آبی مانند خطوط انتقال آب و ساخت سد.
فهرست بها شبکه جمعآوری و انتقال فاضلاب: مربوط به هزینههای مربوط به سیستمهای جمعآوری و تصفیه فاضلاب.
ردیفهای فهرست بها
فهرست بها از جداولی تشکیل شده که هر آیتم کاری و قیمت واحد آن را مشخص میکند. به هر یک از این آیتمها، یک ردیف گفته میشود که دارای شمارهای منحصربهفرد است.
هر ردیف شامل سه بخش اصلی است:
شرح: توضیح کامل آیتم کاری.
واحد: واحد اندازهگیری (مثلاً متر مکعب، متر مربع، کیلوگرم).
بهای واحد: قیمت آن آیتم بر اساس واحد مشخص شده.
ساختار شماره ردیفها
شماره هر ردیف در فهرست بها از شش رقم تشکیل شده که هر دو رقم، نشاندهنده یک بخش خاص است:
دو رقم اول (از سمت چپ): نشاندهنده شماره فصل (مثلاً فصل بتنریزی).
دو رقم دوم: نشاندهنده شماره گروه یا زیرفصل (مثلاً گروه قالببندی در فصل بتن).
دو رقم سوم: نشاندهنده شماره ردیف در آن گروه (مثلاً یک ردیف خاص برای قالببندی).
برای صورت وضعیت نویسی نیاز به شاخص تعدیل است.
ردیفهای پایه و غیر پایه در فهرست بها
در هنگام محاسبه و برآورد قیمت یک ردیف امکان دارد در فهرست بهایی که ضمیمه پیمان است شرح عملیات و قیمت پایه وجود نداشته باشد. بدلیل اینکه برای برآورد هزینه به آنها نیاز است هزینه هر واحد و قیمت آن عملیات توسط مهندس مشاور برآورد میشود و در صورت موافقت کارفرما در فهرست بها درج میشود. به ردیفهایی که اینگونه قیمت گذاری میشوند ردیفهای ستارهدار میگویند. ردیف های ستارهدار با ردیفهای پایه فرقی ندارند و تمام ضرایب در آنها نیز اعمال میشوند. بنابراین به ردیفهایی که در فهرست بها دارای شماره،شرح،واحد و قیمت واحد میباشند و قیمت آنها به شکل درصدی از قیمت ردیف تعیین میشود ردیفهای پایه میگویند و ردیف های غیر پایه ردیفهای ستارهدار هستند.
قیمت کارهای جدید: اگر در مراحل انجام پیمان کارهایی از پیمانکار خو استه شود که برای آن کارها در فهرست بهای ضمیمه شده در پیمان قیمتی مشخص نشده باشد پیمانکار باید ابتدا به مهندس مشاور اطلاع داده و در صورت درخواست مهندس مشاور قیمت پیشنهادی خود را برای انجام آن کار با تفکیک قیمت به مهندش مشاور ارائه دهد. در صورت توافق مهندس مشاور و پیمانکار و در صورت موافقت کارفرما قیمت تعیین شده ملاک پرداخت قرار میگیرد. قیمت های تعیین شده به صورت ذکر شده بر اساس هزینه انجام کار در محل مورد نظر بدست آمده و فقط شامل ضرایب بالاسری پیمان میشوند.
نکته: ردیف های ستاره دار و قیمت جدید مانند هم هستند و تنها تفاوت در زمان تعیین آنها میباشد به گونهای که ستاره دار قبل از شروع کار و در حین پروسه برآورد قیمت انجام میشود اما قیمت جدید در حین اجرای کار صورت میگیرد.
تغییر مقادیر کار: به دو علت تغییر در پروژه صورت میگیرد:
- تغییر در کارهای پروژه با در نظر گرفتن شرایط قرارداد صورت گرفته و دستور آن را کارفرما و یا مهندس مشاور صادر میکند. در صورتی که تغییرات بوجود آمده جزو زمینه کارهای پروژه نباشد باید در مورد آنها ابتدا با پیمانکار توافق صورت گرفته باشد اما اگر توافقی صورت نگیرد نیز پیمانکار مستلزم به انجام تغییرات خواهد بود.
- تغییراتی هستند که در مقادیر ذکر شده در پیمان برای کارها صورت میگیرند. طبق شرایط عمومی پیمان تا ۲۵ درصد کاهش و یا افزایش مقادیر پیمان مجاز میباشد و پیمانکار نیز در صورت مجاز بودن تغییرات مستلزم به انجام آنها میباشد.
طبق توضیحات داده شده در بالا میتوانیم فهرست بها را به سه قسمت کلی تقسیم کنیم:
۱. فهرست بهای واحد پایه: فهر ستهایی که در دسته و زمینه های مختلف توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور تهیه و ارائه میشود.
۲. فهرست بهای واحد غیر پایه: ردیف ها و دسته هایی از کارها که برای آنها سازمان مدیریت و برنامهریزی کشور فهرست بهای واحد پایه ارائه ننموده است.
فصل: در فهرست بها از جمع مبلغ ردیفهای موجود در هر فصل که دارای ردیف های پایه و ردیفهای ستاره دار میباشد مبلغ فصل بدست میآید.
۳. فهرست بهای خالص: به غیر از فهرستهایی که ذکر کردیم مواردی پیش میآید که بعضی از نهادها بر اساس نیازی که دارند فهرست بهای مخصوصی تهیه میکنند. این فهرست ها برای کارهای خاص میباشند که به ردیف کارهای گفته میشود که برای آنها قیمت پایه توسط سازمان مدیریت و برنامه ریزی ابلاغ نشده باشد و یا اگر قیمت ابلاغ شده است جمع اقلام غیر پایه در آن ردیف کاری نسبت به برآورد کلی که در آخرین ابلاغیه تا آن زمان آمده است بیشتر از ۸۰ درصد باشد. همچنین فهرستهای بهای خاص با فهرستهای بهای پایه تفاوتی در کلیات نداشته و دارای مقدمه فصول،فصل ها و ضمیمه های مورد نیاز میباشد. برای انجام کارهای خاص باید قبل از بستن پیمان و واگذاری کار به پیمانکار فهرست بهای خاص تهیه و معاونت فنی و امور زیربنائی سازمان مدیریت و برنامه ریزی آن را تایید کرده باشد.
در کارهایی که برای آنها فهرست بها ابلاغ میشود باید مشخصات و جزئیات کار بر اساس ردیف،شرح عملیات، واحد و قیمت واحد مذکور در فهرستهای بها مشخص شده و در نظر گرفتن و وارد کردن ضرایب کار مبلغ نهائی قرار داد تعیین شود. در این روش تمام کارهای مورد نیاز در پروژه مانند تهیه و حمل مصالح، نیروی انسانی،ماشینآلات و ابزار مورد نیاز، ساخت، ضایعات کار، تعمیر و استهلاک ماشین آلات،سوخت، برپایی و جمع کارگاه، تهیه و ساخت قطعات و غیره از ابتدای کار تا هنگام تحویل پروژه محاسبه میشود و اگر تمام مقادیر،جزئیات،طرحها و نقشه های اجرائی تکمیل و کاملا دقیق محاسبه شده باشند مبلغ پرداخت شده توسط کارفرما با مبلغ پیش بینی شده در قرارداد و همچنین با میزان کار انجام شده متناسب میباشد و صورتیکه در حین انجام کار تغییراتی صورت بگیرد فهرست بها بعنوان یک مرجع دقیق برای محاسبه و پرداخت میتواند مورد استفاده قرار بگیرد.
تفاوت فهرست بها و آحاد بها
همانظور که گفته شد، فهرست بها یک سند جامع و رسمی است که توسط سازمان برنامه و بودجه منتشر میشود و شامل قیمتهای پایه و استاندارد برای تعداد زیادی از کارهای ساختمانی و خدماتی (مانند هر متر مکعب بتن یا هر متر مربع کاشیکاری) است. در مقابل، آحاد بها به قیمت واحد واقعی و جزئی هر آیتم در یک پروژه خاص اشاره دارد. به عبارت دیگر، فهرست بها یک مرجع عمومی از قیمتها است، در حالی که آحاد بها قیمت نهایی و توافقشده هر آیتم در یک قرارداد مشخص است که ممکن است بر اساس شرایط پروژه، تعدیل و تغییر کند.
