کتاب های تاسیسات الکتریکی – کتاب های تاسیسات برقی و الکتریکی

در این مقاله سری به کتاب های تاسیسات الکتریکی ساختمان زده ایم و شما را با بهترین کتاب ها و منابع طراحی و اجرای تاسیسات الکتریکی و کتاب برای نظارت تاسیسات برق آشنا میکنیم. در ادامه با مجموعه جامعی از کتاب‌ها و مراجع معتبر در حوزه تأسیسات الکتریکی (شامل بخش‌های مسکونی، صنعتی، طراحی، ایمنی، استانداردها و آزمون‌های نظام مهندسی) به همراه طبقه‌بندی موضوعی اشنا شوید. داشتن حداقل 80 درصد کتاب هایی که معرفی شده، برای تمامی مهندسین برق ضروری است.

لیست کتاب های تاسیسات الکتریکی ساختمان

۱. مراجع قانونی، مقررات ملی و نشریات سازمانی (ایران)

این منابع پایه و اساس حقوقی، اجرایی و محاسباتی تمامی پروژه‌های برقی در ایران هستند:

• مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها): اصلی‌ترین سند و قانون لازم‌الاجرا برای کلیه مهندسان طراح، ناظر و مجری مبحث 13 است.

• راهنمای مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان (تألیف مهندس آلدیک موسسیان): کتابی بسیار ارزشمند جهت تشریح، تحلیل و ارائه مثال‌های عددی برای بندهای مبحث ۱۳.

• نشریه ۱۱۰ سازمان مدیریت (جلد اول و دوم): مشخصات فنی عمومی و اجرایی تأسیسات برقی (جلد ۱: فشار ضعیف و متوسط؛ جلد ۲: سیستم‌های جریان ضعيف).

• نشریه ۳۹۳ سازمان مدیریت: نقشه و ضوابط تیپ تأسیسات الکتریکی.

• نشریه شماره ۱۹۳ سازمان مدیریت: راهنمای طراحی و اجرای سیستم‌های اتصال به زمین (ارتینگ).

• دستورالعمل اجرایی سیستم ارتینگ و هم‌بندی (وزارت کار و امور اجتماعی): ویژه ایمنی کارگاهی و حفاظت صنعتی.

۲. کتاب‌های دانشگاهی و بنیادی (آموزش اصول و محاسبات)

برای یادگیری عمیق مفاهیم، محاسبات روشنایی، افت ولتاژ، کابل‌کشی و بار الکتریکی:

• مهندسی تأسیسات الکتریکی – تألیف دکتر حسین کلهر: مرجع اصلی درس تأسیسات الکتریکی در دانشگاه‌ها؛ بسیار روان با تمرکز بر روشنایی و طراحی خطوط.

• طراحی و تحلیل تأسیسات الکتریکی – تألیف مهندس حسن کلهر یا مهندس مجید علی‌آبادی: آموزش مفاهیم محاسباتی و تحلیل مدارهای برقی ساختمان.

• تأسیسات الکتریکی – تألیف مهندس شاپور طاحونی: مرجع آموزشی کلاسیک با دیدگاه سازه‌ای و مهندسی.

• محاسبات تأسیسات الکتریکی – تألیف مهندس صابر صیادی: مرکز بر محاسبات کاربردی و آمادگی آزمون‌ها.

این کتاب هایی که داریم معرفی میکنیم، در واقع در لیست منابع آزمون نظام مهندسب برق قرار دارند و خیلی خیلی مهم هستند. 

۳. کتب تخصصی تابلوهای برق، حفاظت و ارتینگ

• طراحی و ساخت تابلوهای برق (فشار ضعیف و متوسط) – تألیف مهندس علی‌رضا کشاورز باقری: جامع‌ترین منبع ایرانی برای شناخت تجهیزات، شینه‌بندی و مدارات فرمان تابلوها.

• کلیدهای حفاظتی و تابلوهای برق – تألیف مهندس امین‌الله محمدی: بررسی تفصیلی MCB ،MCCB ،ACB و نحوه تنظیمات حرارتی-مغناطیسی.

• سیستم‌های اتصال به زمین (Earthing Systems) – تألیف مهندس محمد کرشکی: مرجع تخصصی طراحی چاه ارت، اندازه‌گیری مقاومت خاک و سیستم‌های TN/TT/IT.

۴. هندبوک‌ها و منابع کاربردی (ویژه بازار کار و آزمون نظام مهندسی)

• هندبوک جامع تأسیسات الکتریکی (طراحی و نظارت) – مراجع نشر شبگیر / جاده ابریشم: کتاب‌های نوین و طبقه‌بندی‌شده شامل کلیدهای واژه‌آزمون، جداول سریع و نکات کلیدی نظارتی.

• کتاب تشریح سوالات آزمون نظام مهندسی برق (طراحی، نظارت، اجرا): منتشرشده توسط ناشرانی چون «عصر کنکاش»، «نوآور» و «ایثارگران».

• راهنمای جامع تاسیسات الکتریکی صنعتی – تألیف مهندس مهدی متقی: تمرکز بر ترانسفورماتورها، دیزل ژنراتورها و بانک‌های خازنی.

۵. هندبوک‌های بین‌المللی و تجاری (International Handbooks) تاسیسات الکتریکی

• Schneider Electric – Electrical Installation Guide: یکی از بهترین و کاربردی‌ترین کتاب های تاسیسات الکتریکی و هندبوک‌های دنیا بر اساس استاندارد IEC جهت سایزینگ تجهیزات، کابل‌ها و حفاظت.

• ABB Electrical Installation Handbook (Volumes 1 & 2): مرجع کامل برای انتخاب تجهیزات فشار ضعیف و توزیع انرژی.

• Siemens Switchgear and Controlgear Handbook: راهنمای تخصصی کلیدزنی، تابلوهای برق و اتوماسیون.

• Eaton Electrical Engineering Handbook: هندبوک فنی در زمینه توزیع توان و حفاظت شبکه.

استانداردهای معتبر بین‌المللی در تاسیسات الکتریکی

• استاندارد IEC 60364: از مهم ترین کتاب های تاسیسات الکتریکی ساختمان و پایه اصلی مبحث ۱۳ مقررات ملی ساختمان در زمینه ایمنی و حفاظت برقی. همین استاندارد است.

• کد ملی الکتریکی آمریکا (NFPA 70 / NEC): مرجع جهانی اصول ایمنی، سیم‌کشی و حفاظت مدارها.

• مجموعه کتب رنگی IEEE (IEEE Color Books): مراجع فوق‌تخصصی جهت تحلیل سیستم‌های قدرت، ارتینگ و حفاظت صنعتی.

منابع تکمیلی و بسیار مفید برای طراحی، اجرا و نظارت تاسیسات الکتریکی

• راهنمای تاسیسات الکتریکی اشنایدر: عالی برای انتخاب تجهیزات، حفاظت، کلیدها و طراحی عملی
• کتاب‌های راهنمای شرکت Hager / ABB / Legrand / Siemens: برای شناخت تجهیزات و اصول کاربردی
• IEC 60364: استاندارد بین‌المللی تاسیسات الکتریکی ساختمان
• NFPA 70 (NEC): مرجع مهم برای اصول ایمنی و طراحی
• IEEE Color Books / IEEE Standards: برای مباحث تخصصی‌تر طراحی و حفاظت
• کتاب‌های آموزش برق ساختمان و تابلوهای برق: برای مبانی اجرایی و کارگاهی

کتاب مرتبط با طراحی تاسیسات برقی: راهنمای مبحث 13 

از اصلی ترین کتاب طراحی، نظارت و اجرای تأسیسات الکتریکی ساختمان

سه مرجع اصلی و پایه در طراحی، نظارت و اجرای تأسیسات الکتریکی ساختمان و پروژه‌های عمرانی در ایران ویژه سازمان نظام مهندسی به‌تفکیک و با جزئیات بررسی شده‌اند:

۱. مبحث سیزدهم مقررات ملی ساختمان (طرح و اجرای تأسیسات برقی ساختمان‌ها)

مبحث ۱۳ عالی‌ترین سند قانونی و الزامی در سراسر کشور برای تمامی مهندسان طراح، ناظر و مجری تأسیسات الکتریکی است. رعایت تمامی بندهای این کتاب برای دریافت پروانه ساخت و پایان‌کار الزامی است. برای خرید این کتاب از همینجا اقدام منید.

ساختار و اهداف اصلی این کتاب طراحی و اجرای تاسیسات الکتریکی

• هدف اصلی: ایمنی افراد (حفاظت در برابر برق‌گرفتگی)، ایمنی تجهیزات (حفاظت در برابر آتش‌سوزی و اضافه بار) و عملکرد صحیح سیستم برقی.

• مرجع تدوین: وزارت راه و شهرسازی (دفتر مقررات ملی ساختمان).

• پایه استاندارد: این مبحث بر اساس استاندارد بین‌المللی IEC 60364 بومی‌سازی شده است.

مباحث کلیدی و کاربردی این کتاب

1. سیستم‌های زمین (ارتینگ): تعیین ضوابط اجرای سیستم‌های TN-S و TN-C-S و ممنوعیت استفاده از سیستم TN-C در داخل ساختمان‌ها.

2. هم‌بندی: الزامات هم‌بندی اصلی و اضافی جهت هم‌ولتاژ کردن تمامی قطعات فلزی ساختمان (اسکلت فلزی، لوله‌های آب، گاز و رادیاتورها).

3. وسایل حفاظت و ایمنی: ضوابط نصب کلیدهای حفاظت از جان (RCD) با حساسیت  30  mA  برای مدارات پریز و مناطق مرطوب.

4. شایستگی و فواصل نصب: تعیین مشخصات مداربندی روشنایی، پریزها، خطوط تغذیه مستقل (آسانسور، پمپ‌ها) و حداکثر تعداد پریز روی هر مدار.

5. سیستم‌های جریان ضعیف: ضوابط پایه برای سیستم‌های اعلام حریق، تلفن، آنتن مرکزی، شبکه و سیستم‌های صوتی.

۲. نشریه شماره ۱۱۰ سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی (مشخصات فنی عمومی و اجرایی)

دومین کتاب تاسیسات الکتریکی، نشریه 110 است. در حالی که مبحث ۱۳ «چه چیزهایی باید رعایت شود» (قوانین) را مشخص می‌کند، نشریه ۱۱۰ مشخص می‌سازد «تجهیزات باید چه کیفیتی داشته باشند و چگونه نصب شوند» (مشخصات متریال و روش‌های اجرایی).

ساختار جلدها

نشریه ۱۱۰ معمولاً در دو جلد اصلی تدوین شده است:

• نشریه 110 جلد اول: تأسیسات برقی فشار ضعیف و فشار متوسط (شامل سیم، کابل، تابلو، ترانسفورماتور، کلیدها، روشنایی و ارتینگ).

• نشریه 110 جلد دوم: سیستم‌های جریان ضعیف (شامل اعلام حریق، پیجینگ، دیتاسنتر، دوربین مداربسته، شبکه و سیستم‌های مخابراتی).

کاربردهای اصلی این کتاب در صنعت و ساختمان

1. متریال‌شناسی و استاندارد تجهیزات: مشخصات فنی متریال استاندارد (از نوع جنس مس کابل‌ها، ضخامت ورق تابلوهای برق، لوله‌های فولادی و P.V.C تا نوع کلیدها).

2. دستورالعمل‌های نصب و اجرا: نحوه لوله‌کشی، عمق دفن کابل‌ها در زمین، نحوه ساخت و نصب سینی کابل، روش اتصال سرسیم‌ها و سربندی.

3. پیمانکاری و اسناد مناقصه: این نشریه مرجع اصلی تدوین «دفترچه مشخصات فنی» در مناقصات دولتی و خصوصی است و پیمانکاران ملزم به اجرای طبق ضوابط آن هستند.

۳. نشریه شماره ۳۹۳ سازمان مدیریت (نقشه‌های تیپ تأسیسات الکتریکی)

یکی دیگر از بهترین کتاب های طراحی تاسیسات الکتریکی، نشریه 393 است. نشریه ۳۹۳ مجموعه کامل و استانداردی از نقشه‌ها و جزئیات تیپ (Typical Details) اجرایی تأسیسات برقی است. این نشریه مکمل نشریه ۱۱۰ بوده و ابزار دست مهندسان طراح برای ترسیم جزئیات اجراست.

جزئیات و محتوای نقشه ها

این کتاب شامل دیتایل‌های دقیق ترسیمی به همراه ابعاد و اندازه‌هاست:

1. دیتایل‌های ارتینگ و چاه ارت: جزئیات اتصال سیم زمین به شینه ارت، نحوه حفر چاه ارت، اجرای صفحه مسی، حوضچه بازرسی (Earth Pit) و اتصالات هم‌بندی.

2. جزئیات نصب تابلوها: نحوه نصب تابلوهای دیواری، دیواری توکار، ایستاده، فونداسیون تابلوهای فضای باز (Outdoor) و جزییات شینه‌بندی.

3. سینی کابل و لوله‌کشی: جزئیات اتصال و ساپورت‌گیری سینی‌های کابل از سقف و دیوار، نحوه عبور لوله‌ها از درزهای انقطاع ساختمان.

4. چراغ‌ها و پایه روشنایی: جزئیات نصبی چراغ‌های توکار، روکار، چراغ‌های پارکی و فونداسیون پایه‌های روشنایی محوطه.

5. صاعقه‌گیر: جزئیات نصب میله‌های صاعقه‌گیر (جلب‌کننده)، پایه هادی‌های نزولی و اتصالات مربوطه.

کتاب مرتبط با تاسیسات الکتریکی: آئین‌ نامه تکمیلی تعرفه برق و ضوابط واگذاری انشعاب برق؛  اطلاعات عمومی مهندسی مرتبط با تاسیسات برقی

جمع‌بندی مقایسه‌ای 3 کتاب طراحی تاسیسات الکتریکی

راهنمای مطالعه مبحث 13 را بخوانید.

در این پست با لیست کاربردی از منابع  و کتاب های تاسیسات الکتریکی ساختمان که برای طراحی، نظارت، اجرا و آمادگی آزمون و پروژه های تاسیسات الکتریکی برق ساختمان ها خیلی به‌درد می‌خورن، اشنا شدید، اگر نیاز به هرکدام دارید، از همینجا خریداری کنید.