کتاب نگارش 2 یازدهم | چاپ جدید کتاب درسی

کتاب نگارش ۲ یازدهم | چاپ جدید کتاب درسی

مقدمه

زبان فارسی یکی از زبان‌های فاخر جهان است که از گذشته‌های دور آثار مکتوب ارزشمندی از آن برجای مانده است. این زبان که حامل ارزش‌های والای انسانی است، قرن‌های متوالی زبان رسمی و فرهنگی بخش وسیعی از جهان، از آسیای صغیر و بین‌النهرین تا سراسر شبه‌قاره هند بوده است. نه‌تنها ایرانیان، بلکه بسیاری از غیرایرانیان نیز این زبان را فراگرفته، بدان شعر سروده و کتاب نوشته‌اند. زبان فارسی، حافظ وحدت اقوام ایرانی و به تعبیر مقام معظم رهبری «رمز هویت ملی ماست»؛ پس بر ماست که آن را گرامی بداریم، خوب بشناسیم و خوب بشناسانیم.

در جهان امروز، نوشتن یکی از مهارت‌های ضروری زندگی است؛ زیرا توانایی بیان مقصود به‌صورت نوشتاری، نیاز نخست زندگی اجتماعی و مؤثرترین راه ارتباطی در عصر رسانه‌های نوپدید است. اگر زبان را دارای دو بُعد گفتاری و نوشتاری بدانیم، معمولاً زبان نوشتاری نزد بیشتر افراد اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا نوشتار سنجیده‌تر از گفتار است و هنگام نوشتن امکان تفکر، سنجش و بازنگری وجود دارد.

از سوی دیگر، آثار معتبر ادبی، متون مذهبی و میراث فرهنگی از طریق نوشتار در اختیار جامعه قرار می‌گیرد. هر کتاب، تجربه‌ای از نوشتن را به همراه دارد. خواندن دقیق کتاب‌های مناسب، سرمشق درست‌اندیشی و آسان‌نویسی است. کتاب‌خوانی یکی از بهترین شیوه‌های رشد اندیشه و تقویت توانایی‌های ذهن و زبان است. نویسنده نیز با خواندن، اندیشیدن و نوشتن، به آفرینش‌های فکری تازه دست می‌یابد؛ به بیان دیگر، نوشتن فرزند خواندن است. هرچه بیشتر بخوانیم، توانایی‌های ذهنی ما نیرومندتر می‌شود و نوشتن برایمان آسان‌تر خواهد شد.

ساختار کتاب

کتاب نگارش ۲ شامل شش درس است و روابط طولی درس‌ها به‌گونه‌ای طراحی شده که در درس اول، اجزای نوشته (ساختار و محتوا) معرفی می‌شود. تمرکز این درس بر ساختار است که در حقیقت مروری بر مباحث دوره اول متوسطه به شمار می‌رود.

آموزش تولید محتوا از درس دوم آغاز می‌شود:

• درس دوم: شکل‌گیری و گسترش فضای نوشته از نظر زمان و مکان
• درس سوم: قرار گرفتن شخصیت‌ها در فضا و توصیف آن‌ها
• درس چهارم: بررسی عنصر گفت‌وگو بین شخصیت‌ها
• درس پنجم: ارائه قالب سفرنامه و به‌کارگیری عناصر فضا، شخصیت و گفت‌وگو

در درس ششم مسیر برعکس طی می‌شود؛ یعنی متن گسترش‌یافته خلاصه می‌شود. این دو فرایند مکمل یکدیگرند و موجب تقویت فهم و مهارت دانش‌آموزان می‌شوند.

فرایند شش‌گانه نوشتن

• الف) پیش از نوشتن
  1. انتخاب موضوع
  2. تجسم و بارش فکری
  3. سازماندهی و طرح اولیه
• ب) نوشتن
  4. نوشتن پیش‌نویس
• پ) پس از نوشتن
  5. بازبینی و گسترش نوشته
  6. نوشتن نهایی و پاک‌نویس

مرحله «پیش از نوشتن» فرصتی برای بارش فکری، گفت‌وگو، تبادل اطلاعات و طراحی نقشه ذهنی است. مرحله «نوشتن»، زمان تولید متن است و مرحله «پس از نوشتن»، زمان بازبینی و ویرایش، که گاه می‌تواند به‌صورت گروهی انجام شود.

در متن درس‌ها، پس از هر مرحله یک فعالیت طراحی شده است؛ به‌این‌ترتیب نوشته دانش‌آموز طی فرآیندی تدریجی و با گذر از شش گام تکمیل می‌شود. در پایان، با استفاده از جدول سنجه‌ها، نوشته‌های دانش‌آموزان ارزیابی خواهد شد.

کارگاه نوشتن

در پایان هر درس، «کارگاه نوشتن» در قالب بخش‌های زیر تدوین شده است:

• تشخیص: تقویت توانایی بازشناسی
• تولید متن: تقویت توانایی نوشتن
• ارزیابی: تقویت توانایی تحلیل و نقد
• حکایت‌نگاری: بازنویسی ساده‌نویسانه
• مثل‌نویسی: بازآفرینی و گسترش مثل
• شعرگردانی: بازگردانی مفاهیم شعری به نثر معیار

حکایت، مثل و شعر در پرورش ذهن و زبان، تقویت حافظه، زیبایی بیان و بهبود مهارت نوشتن بسیار مؤثرند.

رویکرد آموزشی کتاب

با توجه به زمان آموزشی (حدود ۲۴ جلسه ۴۵ دقیقه‌ای)، پیشنهاد می‌شود فرایند یاددهی–یادگیری هر درس در چهار جلسه تنظیم شود.

یکی از ویژگی‌های کتاب، ارائه نمونه‌هایی از نوشته‌های نویسندگان ایران و جهان و همچنین نمونه‌متن‌هایی از مؤلفان کتاب است تا دانش‌آموزان با شیوه‌های گوناگون نوشتن آشنا شوند.

در آموزش این کتاب، تأکید بر روش‌های فعال، افزایش مشارکت، گفت‌وگو، هم‌افزایی، بازاندیشی، کتاب‌خوانی، رایزنی، بازسازی و پرورش فکر است. استفاده از روش‌هایی مانند روشن‌سازی طرز تلقی، بارش فکری، حل مسئله و قضاوت عملکرد، در یادگیری مؤثر خواهد بود.

برای تسهیل یادگیری، در ابتدای هر درس رمزینه‌های سریع پاسخ (QR) قرار داده شده است.

ارزشیابی این درس «مهارتی» است؛ یعنی نوشتن باید با تمرین، تکرار، تولید و بازبینی همراه باشد. بنابراین پرسش‌های دانشی و حفظ‌کردنی جایی در ارزیابی ندارد. حجم کم درس‌ها نیز به همین دلیل است: کمتر حرف بزنیم و بیشتر فرصت نوشتن بدهیم.

نیایش پایانی

الهی، به حقّ خودت حضورم ده و از جمال آفتاب آفرینت نورم ده!
الهی، چگونه خاموش باشم که دل در جوش و خروش است و چگونه سخن گویم که خرد مدهوش است.
الهی، راز دل نهفتن دشوار است و گفتنش دشوارتر.
الهی، داغ دل را نه زبان تواند گفت و نه قلم تواند نوشت؛ الحمدلله که دلدار به ناگفته‌ها آگاه است.
الهی، ما همه بی‌چاره‌ایم و تنها تو چاره‌ای؛ ما همه هیچ‌کاریم و تنها تو کاره‌ای.
الهی، از پای تا فرقم در نور تو غرقم: «یا نورَ السموات و الأرض، أنعمتَ فَزِد».
الهی، چون تو حاضری چه جویم و چون تو ناظری چه گویم؟
الهی، از من آهی و از تو نگاهی.